Rozwiązanie kwestii wiernokątności mapy przypisuje się flamandzkiemu uczonemu Gerhardowi Merkatorowi. Dla tego też mapy morskie nazywamy mapami Merkatora (jest to w rzeczywistości sposób odwzorowania).

Metoda tworzenia mapy Merkatora opiera się na skomplikowanych obliczeniach matematycznych. Można ją jednak zobrazować w następujący sposób:

  • Powierzchnię ziemskiego globusa pokrywamy cienką elastyczną powłoką, na którą nanosimy obraz powierzchni Ziemi.

  • Nacinamy ww. powłokę (tak jak skórkę pomarańczy) i zdejmujemy ją z globusa.

  • W związku z tym, że na takiej ?mapie? nie dałoby się pływać ?naciągamy? południki doprowadzając do prostokątności siatki. Powoduje to jednak zniekształcenie odwzorowanej powierzchni ? kąt ? zmienia się, a odległość z punktu A do B wydłuża.

  • Aby zniwelować efekt zaburzenia odwzorowania kątów ?rozciągamy” (wydłużamy) równoleżniki dzięki czemu kąt ? odzyskuje swoją pierwotną wartość, akwen ponownie przybiera kształt kwadratu, choć jego boki oraz odległość A – B nadal są większe. Zauważmy, że również odległość pomiędzy równoleżnikami zwiększa się wraz z oddalaniem się od równoleżnika konstrukcyjnego ? w tym wypadku równika

obrazek 1

Owo ?oddalanie? się równoleżników jest jednak przyczyną pewnego problemu. Jak widać bowiem mimo, że odległość po między równoleżnikami wizualnie się zwiększają to w rzeczywistości nadal jest to ten sam dystans w terenie.

obrazek 2

Z tego też powodu nie można na mapie Merkatora stosować systemu metrycznego do pomiaru odległości. A dokładniej mówiąc skali z jaką spotykamy się przy okazji innych map, na których dany odcinek mierzony w różnych miejscach zawsze będzie taką samą droga w rzeczywistości. Na szczęście i z tym problemem sobie poradzono i to już dawno temu. Na mapach Merkatora pomiaru odległości dokonuje się bowiem nie w kilometrach, metrach itp. ale w milach morskich. Mila natomiast to jedna minuta kontowa szerokości geograficznej (w przybliżeniu 1852 m). Minuty (a jest ich w jednym stopniu geograficznym 60) są zobrazowane na prawej lub lewej krawędzi mapy. To one stanowią nasz ?wzorzec? odległości. Tak więc należy pamiętać, ze dokonując pomiaru na mapie Merkatora pobieramy wzorzec mili morskiej (minuty kontowej) z szerokości geograficznej na której dokonujemy pomiaru (bo zmienia się on wraz z oddalaniem od równoleżnika konstrukcyjnego).

obrazek 3

Jak jednak zmierzyć odległość w sytuacji gdy dwa punkty są oddalone od siebie w układzie południkowym (jeden jest ?wyżej? drugi ?niżej?)? Są na to specjalne wzory. Ale dla naszych potrzeb ?turystycznych? wystarczy podzielić sobie dany odcinek drogi między punktami na kilka części i każdą z nich zmierzyć przy pomocy innego wzorca mili. Po dodaniu odległości poszczególnych fragmentów drogi uzyskamy jej całą długość. Zrobimy to rzecz jasna w sytuacji gdy wzorzec ten wyraźnie się zmienia wraz z oddalaniem się od równoleżnika konstrukcyjnego. Zdarza się to np. na mapach poglądowych, na których raczej nawigacji nie prowadzimy (jest zbyt mało dokładna) ale doskonale nadaje się właśnie do zmierzenia dystansu między dwoma znacznie oddalonymi do siebie punktami. Oczywiście problemu tego nie mamy gdy mierzymy odległość w układzie równoleżnikowym (poziomym). Tu na całym mierzonym odcinku graficzne zobrazowanie mili się nie zmienia – zawsze jednak ten wzór musi być pobrany z szerokości geograficznej czyli prawej lub lewej krawędzi mapy NIGDY Z DŁUGOŚCI GEOGRAFICZNEJ!!!.

Kpt. Krzysztof Piwnicki

 

Serdecznie Zapraszamy na stronę autora.

kursy żeglarskie