Serdecznie zapraszamy w imieniu ISSA na cykl artykułów  Krzysztofa które przybliżą nam temat „nawigacji klasycznej”.


 W dobie odbiorników GPS, radarów, ploterów, map elektronicznych, samosterów i innych tego typu ?ułatwiaczy?, nie możemy zapomnieć o fundamentalnej umiejętności każdego żeglarza – nawigacji klasycznej. Zrozumienie wskazań ?elektroniki? wymaga od nas choćby podstaw tej wiedzy. Poza tym ? urządzenia elektroniczne bywają zawodne. Istotne też są kwestie prawne. Jeżeli bowiem dojedzie do wypadku żeglugowego z naszym udziałem, nikt nie poprosi nas o pamięć naszego plotera ale o mapę i dziennik jachtowy. Nie zapominajmy także, że jesteśmy następcami Magellanów i Kolumbów, którzy to przy pomocy prostych przyrządów zaglądali za horyzont i odkrywali nowe lądy. Pragmatyzm, a z drugiej strony dziedzictwo, obligują nas do poznania tego wszystkiego, co związane jest z nawigacją. Korzystajmy z dobrodziejstw techniki, ale pamiętajmy, że to nie ona czyni z nas żeglarzy, lecz nasza wiedza i umiejętności.

Spotkanie z nawigacją klasyczną zaczniemy od kilku podstawowych informacji o naszej starej dobrej Ziemi. W celu wyjaśnienia pewnych procesów stosować będziemy niekiedy istotne uproszczenia.

Ziemia to trzecia planeta Układu Słonecznego obiegająca Słońce i obracająca się wokół własnej osi nachylonej do obity okołosłoneczne pod kątem 23,5°. Okres obiegu wokół Słońca wynosi 365 dni 6 godzin 9 minut 9,54 sekundy, a średnia prędkość obiegu 29,78 km/s. Obwód Ziemi wynosi 40 070 km. Prędkość obrotu 1674,4 km/h. Okres obrotu to 23 h 56 minut 41 sekund. Przez jedną godzinę Ziemia obraca się w przybliżeniu o 15°, a w okresie czterech minut o 1°. Oś obrotu Ziemi wyznacza północny (Ng) i południowy (Sg) biegun geograficzny.

ziemia 1

Ziemia jest też jednym wielkim magnesem. Zbudowana jest ze skał, metali i innych pierwiastków posiadających różne właściwości magnetyczne. Na skutek ruchu obrotowego i siły Coriolisa w jej płynnym jądrze powstają wirowe prądy elektryczne, tworzące pole magnetyczne. Ziemia nie jest też kulą, jak to z zasady jest przyjęte, ale nie jest też płaska. Jej kształt określany bywa jako geoida  (z greckiego: gea ? Ziemia, eidos ? wygląd) lub elipsoida obrotowa (kula, która na skutek ruchu obrotowego jest lekko spłaszczona na biegunach). W rzeczywistości jednak, gdyby z powierzchni Ziemi ?wypompować? wodę okazałoby się, że bardziej przypomina ona nieforemny głaz lub ?ziemniaka? niźli kulę.

ziemia 2

Ma to istotny wpływ na układ linii ziemskiego pola magnetycznego. To wzdłuż tych linii bowiem układa się igła kompasu. Wskazuje ona północny i południowy biegun magnetyczny ? miejsca, gdzie linie ziemskiego pola magnetycznego (południki magnetyczne) ?wychodzą? i ?zbiegają? się. W związku jednak z tym, że Ziemia nie jest kulą, południki te nie biegną prosto, lecz załamują się w różnych miejscach. To załamanie zależne jest np. od odległości jadra Ziemi od powierzchni, składu skorupy ziemskiej w danym miejscu, występowania złóż ferromagnetycznych itp. Tak więc igła kompasu, która układa się zgodnie z przebiegiem linii pola magnetycznego, w różnych miejscach na świecie będzie wskazywać inny kierunek.

ziemia 3

Co prawda poruszając się wzdłuż danego południka magnetycznego ostatecznie dotarlibyśmy do bieguna magnetycznego (południowego lub północnego), ale nie zawsze byłaby to droga najkrótsza. Ponadto bieguny magnetyczne i geograficzne nie pokrywają się. Rozbieżności w ich położeniu są dość duże.

południowa północna

Co więcej, bieguny magnetyczne stale zmieniają swoje położenie. Wędrują z prędkością około 15 km rocznie. Tak więc cały czas zmienia się też układ południków magnetycznych! Co to oznacza? Kompas w tym samym miejscu co rok będzie wskazywał inny kierunek północy magnetycznej!

 

Zmiana deklinacji magnetycznej
(animacja: U.S. Geological Survey / PD)

 

 

/Oczywiście kompas ułoży nam się zgodnie z przebiegiem południków pod warunkiem, że nie będą na niego oddziaływać inne pola magnetyczne. A takie pole posiada sam jacht, a właściwie jego namagnesowane elementy (o czym dalej). Tak więc w nawigacji będziemy się spotykać z trzema rodzajami kierunków północy. Wyznaczać nam je będą północny biegun magnetyczny tzw. północ magnetyczna, północny biegun geograficzny tzw. północ geograficzna, rzeczywista lub właściwa (Ng) i tzw. północ kompasowa – kierunek wskazywany przez kompas.

ziemia 4

Tak więc jednym z podstawowych zadań nawigatora jest umiejętne wskazanie poszczególnych kierunków i ich uwzględnianie w wyznaczaniu kursów i namiarów, czym też będziemy się zajmować w kolejnych odcinkach.

Kpt. Krzysztof Piwnicki

4WINDS szkoła żeglarstwa

Serdecznie Zapraszamy na stronę autora

kursy żeglarskie